ΦΛΑΜΕΝΚΟ ΓΙΑ ΠΡΩΤΑΡΗΔΕΣ
Τι να περιμένετε σε ένα σόου φλαμένκο
Νέοι στο flamenco; Να τι κάνει ο τραγουδιστής, ο χορευτής και ο κιθαρίστας σε ένα tablao της Βαλένθια — και γιατί οι πρωτάρηδες φεύγουν λίγο σαστισμένοι.
Δείτε τις ημερομηνίες του Palosanto στο GetYourGuide ↗Τρεις φωνές, μία τέχνη
Τρεις κλωστές διατρέχουν ταυτόχρονα το flamenco, και μια καλά οργανωμένη βραδιά σε tablao σου δίνει την ευκαιρία να ακολουθήσεις την καθεμιά ξεχωριστά. Υπάρχει το cante, το τραγούδι, που αποδίδεται ωμό και χωρίς ενίσχυση από έναν cantaor ή μια cantaora· το baile, ο χορός, όρθιος και γεμάτος κρουστά βήματα· και το toque, η κιθάρα, που ορίζει τον ρυθμό και απαντά στον τραγουδιστή. Η UNESCO κατέγραψε το flamenco στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2010. Οι πρωτάρηδες συνήθως ξαφνιάζονται από το πόσο λίγο θυμίζει προβεβλημένη σκηνική παράσταση· εκτυλίσσεται περισσότερο σαν διάλογος, με τον τραγουδιστή να δημιουργεί τη διάθεση, την κιθάρα να ακολουθεί και τον χορευτή να ανταποκρίνεται. Μην ψάχνεις πλοκή — συντονίσου με αυτό που σου προκαλεί και όλα κουμπώνουν γρήγορα.
Το cuadro: ποιοι είναι στη σκηνή
Οι ερμηνευτές μαζί ονομάζονται cuadro. Ένα cuadro μικρού χώρου βάζει συνήθως έναν ή δύο τραγουδιστές, τουλάχιστον έναν χορευτή και έναν κιθαρίστα μαζί στη σκηνή, και όποιος δεν ερμηνεύει εκείνη τη στιγμή συνεχίζει να χτυπά παλαμάκια και να φωνάζει για να κρατά την ενέργεια. Κανείς δεν απενεργοποιείται — ο χορευτής που περιμένει τη σειρά του σημαδεύει τον ρυθμό, ο τραγουδιστής κρατά τον χρόνο, όλη η ομάδα στηρίζει τη στιγμή. Μεγάλο μέρος της έντασης ενός μικρού tablao προέρχεται ακριβώς από αυτό: βλέπεις τους ερμηνευτές να ανταποκρίνονται ο ένας στον άλλο αυθόρμητα, πιάνεις ένα ανασηκωμένο φρύδι ή ένα μισό χαμόγελο όταν κάποιος πετυχαίνει ένα πέρασμα. Υπάρχει μια δομή που το κρατά ενωμένο, αλλά ένα μεγάλο μέρος είναι πραγματικά αυτοσχεδιασμός της στιγμής, διαμορφωμένος από τον χώρο και τη διάθεσή του.
Palos: οι διαθέσεις του flamenco
Αντί για ένα σταθερό ύφος, το flamenco είναι ένα σύμπλεγμα συγγενών μορφών γνωστών ως palos, καθεμιά με τον δικό της ρυθμό και διάθεση, και μια μόνο βραδιά συνήθως περνά από αρκετές. Η soleá κυλά βαθιά και σοβαρή· η seguiriya ακόμη βαρύτερη, το flamenco στην πιο ωμή του μορφή. Μετά γυρίζει — οι alegrías βγαίνουν φωτεινές και ζεστές, οι bulerías γρήγορες και παιχνιδιάρικες, και συχνά μια χαλαρή, κεφάτη bulería κλείνει τη βραδιά. Δεν υπάρχει τεστ στα ονόματα καθώς εξελίσσεται η παράσταση. Αρκεί να ξέρεις ότι η διάθεση ταλαντεύεται από τη θλίψη προς τη γιορτή μέσα στη βραδιά: τα πιο αργά, πένθιμα κομμάτια είναι φτιαγμένα για να πονέσουν λίγο, και η απελευθέρωση όταν τελικά ανεβαίνει ο ρυθμός είναι στην πραγματικότητα όλο το νόημα της αφήγησης.
Palmas, compás και jaleo
Κάτω από όλα βρίσκεται το compás, η περίπλοκη ρυθμική ραχοκοκαλιά του flamenco. Αναδύεται στις palmas (παλαμάκια), περιστασιακά στα pitos (χτυπήματα με τα δάχτυλα), και στο κρότο των τακουνιών του χορευτή στο πάτωμα. Πάνω του καβαλάει το jaleo — οι κραυγές που πετούν οι ερμηνευτές ο ένας στον άλλο, το γνωστό ¡olé! μαζί με ¡vamos! και ¡así se baila! Τίποτα από αυτά δεν γίνεται για εντύπωση· είναι γνήσιες αντιδράσεις σε μια καλή φράση, και μεταδίδονται. Στο Palosanto, όμως, το tablao απαιτεί σιωπή κατά τη διάρκεια της παράστασης και δεν επιτρέπει παλαμάκια ή θόρυβο, οπότε αφήστε το jaleo στους ερμηνευτές. Κάθε palo φέρει το δικό του compás, οπότε τα παλαμάκια αλλάζουν μορφή από κομμάτι σε κομμάτι, όχι μόνο tempo.
Duende: αυτό που όλοι κυνηγούν
Μίλα αρκετά για το flamenco και η λέξη duende θα εμφανιστεί. Περιγράφει εκείνο το σχεδόν μυστικιστικό κύμα όταν μια παράσταση ξεπερνά την τεχνική αρτιότητα και γίνεται κάτι που σηκώνει την τρίχα. Ο ποιητής Federico García Lorca αφιέρωσε κάποτε μια ολόκληρη διάλεξη για να το προσδιορίσει και ουσιαστικά παραδέχτηκε ότι δεν μπορούσε — το duende εμφανίζεται απρόσκλητο, αντιστέκεται σε κάθε απόπειρα απομίμησης ή προγραμματισμού, και κάποιες βραδιές απλώς δεν έρχεται. Αυτή η αβεβαιότητα είναι ακριβώς ο λόγος που μια ζωντανή βραδιά flamenco σε έναν μικρό χώρο αξίζει τον κόπο να τη βρεις. Δεν αγοράζεις ένα εγγυημένο θέαμα· αγοράζεις μια ευκαιρία για τη βραδιά που όλα ευθυγραμμίζονται και ο χώρος το νιώθει σαν ένα.
Δεν χρειάζεται να το «καταλάβεις»
Αν κρατήσετε ένα μόνο πράγμα ως νεοφερμένοι, ας είναι αυτό: το flamenco δεν απαιτεί κανένα υπόβαθρο από εσάς, μόνο να δίνετε προσοχή. Η γλώσσα δεν αποτελεί εμπόδιο εδώ — οι στίχοι είναι στα ισπανικά, αλλά ο αντίκτυπος έρχεται μέσα από τη φωνή, την κίνηση και τον ρυθμό, που κανένα δεν χρειάζεται μετάφραση. Το να μπορείτε να ονομάσετε τα palos ή να μετρήσετε τον compás δεν είναι προϋπόθεση για να το νιώσετε· πολλοί παλαιοί θαυμαστές ακόμα δεν μπορούν. Φτάστε χωρίς προκαταλήψεις, αντισταθείτε στην παρόρμηση να βιαστείτε στα πιο αργά κομμάτια και μην ανησυχείτε μήπως το «διαβάσετε» λάθος. Μια παράσταση σε tablao είναι σχεδιασμένη να σας τραβήξει γρήγορα μέσα, και σε μια μικρή αίθουσα όπως το Palosanto αυτή η έλξη είναι σχεδόν ακαριαία. Οι περισσότεροι φεύγουν με μια ξεκάθαρη αίσθηση του γιατί αυτή η τέχνη κατέχει τη θέση που κατέχει στην Ισπανία.